“Ik bedoel het goed.”
Hoorde ik zo vaak van mijn moeder. Al sinds kleins af aan. ‘Het’ was alleen vaak niet goed voor mij. Ik voelde me jarenlang verst(r)ikt en overstuur in de ongezonde moeder-dochter relatie die ik had.
“Waarom ben je zo stil, waarom kijk je zo, waarom moet het op die toon?”
“Doe niet zo negatief.”
“Jammer dat je het zo interpreteert.”
“Als ik jou was dan…”
“Waarom doe je toch zo moeilijk?”
“Zo bedoel ik het toch niet!”
“Nou, dit heb je niet van mij hoor.”
Eenzijdig en frontaal, zo voelt het in contact met haar in deze ongezonde moeder-dochter relatie. Geen ontkomen aan. Zo kan je als kind al te maken krijgen met dwingende controle van je moeder.
Ik ging regelmatig ‘uit’ in contact met haar, maar als ik dan toch ‘aan’ ging en geïrriteerd deed, dan snapte ze het niet. Het is toch goed bedoeld.
Wanneer is een moeder-dochter relatie ongezond?
Een ongezonde moeder-dochter relatie hoeft er van buiten helemaal niet ongezond uit te zien. Misschien belt je moeder je vaak. Bemoeit ze zich veel met je leven omdat ze zegt dat ze zich zorgen maakt. Helpt ze je met van alles. Of is ze juist degene van wie je vindt dat je niets tekort bent gekomen.
En toch voel jij je in haar aanwezigheid klein, schuldig, gespannen of verantwoordelijk.
Misschien denk je voortdurend na over hoe je iets tegen haar moet zeggen. Houd je rekening met haar reactie. Of merk je dat je na een bezoek aan je moeder eerst weer moet bijkomen.
Een moeder kan bijvoorbeeld manipulatief zijn zonder dat jij dat jarenlang zo hebt genoemd. Of je hebt vooral ervaren: mijn moeder is er niet voor mij, terwijl ze fysiek misschien juist heel aanwezig was.
Ook emotioneel onvolwassen ouders kunnen veel van hun eigen emoties en behoeften bij hun kind neerleggen. Als kind leer je dan niet alleen rekening houden met jezelf, maar vooral met de binnenwereld van je moeder.
Grenzen stellen in een ongezonde moeder-dochter relatie
Maar als ‘goed bedoeld’ niet goed is voor jou als kind, als jouw begrip en loyaliteit worden opgeëist, dan is er geen wederkerigheid.
Je kunt zo geen kant op binnen deze ongezonde moeder-dochter relatie. Aangeven dat dit niet goed is voor jou, is tevergeefs.
Eenmaal in deze vernauwing aangekomen, resten nog aanpassen en ondergaan om bij deze moeder te kunnen zijn. Zo blijft zij ook zo oké en rustig mogelijk. Dan stoppen die vragen en alle focus op jou misschien.
Je reguleert op deze manier jezelf én je moeder. Een hele klus als kind. Je kunt niet schuilen, blijft van binnen ontregeld en komt niet tot rust.
Je vraagt je af of jij wel klopt. Want als het zo goed bedoeld is, waarom voelt het dan niet zo? Je verliest het vertrouwen in je eigen waarneming. Je verliest eigenlijk helemaal jezelf. Je voelt je een slechte dochter.
Nooit goed genoeg voor je moeder
Als wat jij voelt, denkt of nodig hebt steeds wordt gecorrigeerd, afgewezen of omgebogen, kan er langzaam iets anders ontstaan: het gevoel dat jíj degene bent die niet klopt.
Je bent te gevoelig. Te moeilijk. Te negatief. Te stil. Te boos. Ondankbaar.
Je kunt daardoor ook als volwassen vrouw nog het gevoel hebben dat je jezelf moet uitleggen of verdedigen tegenover je moeder. Of dat je pas gerust bent wanneer zij achter jouw keuzes staat.
Dat gevoel van nooit goed genoeg zijn voor je moeder kan zich bovendien uitbreiden naar andere relaties. Je twijfelt aan jezelf, past je snel aan en zoekt buiten jezelf naar bevestiging dat wat jij voelt of wilt wel mag.
Soms ontstaat er zelfs een loyaliteitsconflict: kiezen voor jezelf voelt tegelijkertijd alsof je tégen je moeder kiest.
Je blijft altijd een dochter
Omdat je nu eenmaal ook als volwassene dochter blijft van de moeder die je hebt, is er in zekere zin ook nu vaak geen ‘ontkomen’ aan.
Want ook al neem je afstand in de buitenwereld, ongemerkt loopt ze in jouw binnenwereld toch nog met je mee.
Misschien verhoud je je nog steeds tot het leven zoals het goed is voor haar: aangepast, opgejaagd, jezelf betwijfelend. Je voegend naar hoe zij wil dat je bent en doet. Ongezond
Van binnen kun je jezelf niet ont-dochteren. Uit die toxische moeder-dochter relatie kun je niet ontsnappen.
Wel kun je iemand worden voor jezelf. Iemand die wél helemaal gaat voor jou, die niet met mitsen en maren komt, die niet veel eist van jou, die jou echt wil leren kennen, die zegt: alles van jou is goed.
Zo word je meer en meer een dochter van jezelf. Stap voor stap uit de verst(r)ikking.
Loskomen van je moeder
Loskomen betekent daarom niet automatisch dat je geen contact meer hebt met je moeder.
Het kan juist beginnen met ontdekken waar zij ophoudt en jij begint.
Wat voel ík? Wat wil ík? Waar ligt mijn grens? En kan ik bij die grens blijven als mijn moeder daar verdrietig, boos of teleurgesteld op reageert?
Zeker wanneer je bent opgegroeid met een narcistische moeder kan dat ontzettend ingewikkeld zijn. De behoefte om gezien, erkend of eindelijk begrepen te worden door je moeder kan nog heel lang blijven bestaan.
En soms ontdek je dat afstand nemen niet voldoende is. Dan kan de vraag ontstaan of je het contact met je ouders wilt verbreken.
Dat is geen simpele keuze tussen wel of geen contact. Want ook zonder contact blijft de relatie die je met je moeder hebt gehad onderdeel van jouw geschiedenis.
Moet je je moeder dan vergeven?
Ook dat hoeft niet het eindpunt van herstel te zijn.
Je moeder vergeven kan ingewikkeld worden wanneer vergeving eigenlijk betekent dat je opnieuw over je eigen pijn heen moet stappen. Dat je eerst begrip moet hebben voor haar jeugd, haar trauma of haar beperkingen voordat jouw ervaring er helemaal mag zijn.
En dan is er nog die bekende gedachte: je moeder blijft je moeder.
Precies dát kan het zo moeilijk maken.
Je kunt van je moeder houden en tegelijkertijd erkennen dat contact met haar je pijn doet. Je kunt begrijpen waar haar gedrag vandaan komt zonder het goed te praten. En je mag rouwen om wat je niet hebt gekregen zonder eerst te besluiten dat je haar vergeeft.
Wat een ongezonde ouderrelatie met je kan doen
Wat er tussen jou en je moeder gebeurde, blijft bovendien niet altijd beperkt tot jullie relatie.
Als je als kind hebt geleerd dat spreken, tegenspreken of jezelf laten zien onveilig is, kan zwijgen een overlevingsstrategie worden.
Je kunt jezelf ook zo sterk leren afsluiten van wat je voelt dat je later symptomen van dissociatie herkent.
En soms gaat de dynamiek niet alleen over je moeder, maar over het hele gezin. Bijvoorbeeld wanneer er na een scheiding sprake is van afwijzing van een ouder of ouderverstoting.
Juist daarom gaat herstellen niet alleen over je huidige relatie met je moeder. Het gaat ook over ontdekken wat jij als kind hebt moeten doen om binnen die relatie te kunnen blijven functioneren en welke van die manieren je vandaag nog steeds gebruikt.
Als je zelf moeder bent
Dan kan er nog een extra laag bijkomen.
Je kunt ineens scherper zien wat je zelf als kind hebt gemist. Of juist bang zijn dat je dezelfde dingen bij je eigen kind doet.
Misschien vind je het moeilijk om je kind los te laten, omdat je zó graag wilt voorkomen dat jouw kind meemaakt wat jij hebt meegemaakt.
Ook daar hoef je jezelf niet voor af te wijzen.
Herstel gaat niet over de perfecte moeder worden. Het gaat er veel meer om dat jij gaat herkennen wat van jou is, wat je hebt meegenomen uit je eigen jeugd en waar je inmiddels andere keuzes in kunt maken.
Hulp bij loskomen uit een toxische ongezonde moeder-dochter relatie
Je hoeft je moeder niet te veranderen om zelf te kunnen veranderen.
In therapie kunnen we samen onderzoeken wat jij hebt geleerd binnen de relatie met je moeder, waarom bepaalde patronen zo hardnekkig blijven terugkomen en wat jij nodig hebt om steeds meer vanuit jezelf te leven.
Niet om jezelf te ont-dochteren.
Wel om jezelf niet langer kwijt te raken in het dochter zijn.
